Urlopy wypoczynkowe

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej[1] oraz Kodeks pracy[2] gwarantują pracownikom prawo do urlopu wypoczynkowego. W myśl przepisów urlopem wypoczynkowym jest coroczny, płatny, nieprzerwany okres ustawowego zwolnienia pracownika od obowiązku pracy u danego pracodawcy, w wymiarze przewidzianym w Kodeksie pracy. Urlop jest niezbywalnym i osobistym prawem pracownika dającym mu możliwość wypoczynku i regeneracji. Nie każdy jednak pracownik w tym samym czasie nabywa prawo do urlopu.

Kodeks pracy wydzielił w tym zakresie szczególną grupę pracowników – tych, którzy w danym roku kalendarzowym rozpoczynają pracę po raz pierwszy w życiu. Zgodnie z art. 153 K.p. pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. W powyższym artykule jednoznacznie wskazano, że 1/12 pracodawca powinien liczyć nie z wymiaru przysługującego pracownikowi w dniu nawiązania stosunku pracy, czy też w dniu nabycia prawa do urlopu, ale chodziło ustawodawcy o wymiar urlopu, jaki będzie pracownikowi przysługiwał, jeżeli do posiadanego okresu zaliczanego do stażu urlopowego, zostanie dodany jeszcze rok pracy. W praktyce oznacza to, że w niektórych sytuacjach będziemy pracownikowi udzielali urlopu w wysokości 1/12 z wyższego wymiaru, niż wynika to z jego dotychczasowego stażu urlopowego.

W niektórych przypadkach możemy mieć również do czynienia z sytuacją w której pracownik w danym roku kalendarzowym w ogóle nie nabędzie prawa do urlopu wypoczynkowego. Będzie to miało miejsce np. wówczas, gdy zatrudnimy pracownika pomiędzy 2 a 31 grudnia. W prawie pracy ustanowiono bowiem odrębne od cywilnych zasady liczenia terminów dla celów nabywania uprawnień ze stosunku pracy[3]. Zdaniem Sądu Najwyższego okres pracy powinien być ustalony przy uwzględnieniu potocznego sposobu liczenia terminów, bez sięgania do Kodeksu cywilnego. Tak więc miesięczny okres liczony od 1 września skończy się 30 września, natomiast jeśli początkiem miesięcznego okresu będzie 15 września – zakończy się on 14 października. Identyczne stanowisko w tej sprawie zajął również w 2011 roku Departament Prawa Pracy w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej[4]. W podanym przeze mnie wyżej przykładzie – pracownik zatrudniony pomiędzy 2 a 31 grudnia, do końca roku kalendarzowego będącego dla niego rokiem debiutu zawodowego, nie przepracuje pełnego miesiąca, a w związku z powyższym pracownik ten w danym roku w ogóle nie nabędzie prawa do urlopu wypoczynkowego. Zamiast tego 1 stycznia nabędzie od razu prawo do kolejnego urlopu.

Analizując urlopy w pierwszym roku pracy natkniemy się również na inny problem. Urlopy cząstkowe udzielane pracownikom w pierwszym roku pracy nie doczekały się do tej pory w ustawie podstawy prawnej do zaokrągleń. Sytuacje, w których wymiar urlopu podlega obligatoryjnemu zaokrągleniu zostały wskazane w konkretnych artykułach Kodeksu pracy:

• Art. 154 § 2: „Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony w (art. 154) § 1; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia”,
• Art. 155³ § 1: Przy ustalaniu wymiaru urlopu w roku kalendarzowym w którym ustaje stosunek pracy z pracownikiem uprawnionym do kolejnego urlopu, a także po powrocie pracownika do pracy u dotychczasowego pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego, po trwającym co najmniej miesiąc okresie niewykonywania pracy w związku z urlopem bezpłatnym, wychowawczym, odbywaniem służby wojskowej, tymczasowym aresztowaniem, odbywaniem kary pozbawienia wolności oraz nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Nie ma niestety w powyższych artykułach żadnej wskazówki dotyczącej pierwszego urlopu. Na szczęście pracodawca może, zgodnie z zasadą korzystności, doprecyzować zasady zaokrągleń urlopów cząstkowych i tym samym ułatwić sobie naliczanie urlopu dla pracowników w pierwszym roku pracy za pomocą odpowiednich zapisów w swoich wewnętrznych źródłach prawa do jakich np. należy regulamin pracy.

W zakresie pierwszego urlopu pracowniczego, ustawodawca zagwarantował nam jednak jeszcze jeden wyjątek o którym warto wspomnieć. Do pracowników, którzy do dnia 01.01.2004 r. nie nabyli prawa do kolejnego urlopu, stosuje się do czasu nabycia prawa do kolejnego urlopu art. 153 K.p. w dotychczasowym brzmieniu, tj.: „Pracownik uzyskuje prawo do pierwszego urlopu z upływem 6 miesięcy pracy, w wymiarze połowy wymiaru przysługującego mu po przepracowaniu roku. Z upływem roku pracy pracownikowi przysługuje prawo do pozostałej części urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym”.[5]

Katarzyna Paczkowska